Օտար յուրայինների մեջ I յուրայինների մեջ օտար

Գրեթե յուրքանչյուր ոք իր կյանքում շրջապատի հետ շփվելիս զգացել է տագնապ կամ լարվածություն: Օրինակ, ինչպես եք ձեզ զգում, երբ քննադատում են, կամ ինչպիսին է ձեր ինքնազգացողությունը գործընկերոջ հետ վիճաբանելուց հետո: Չենք խոսում արդեն անծանոթ լսարանի առջև ելույթից առաջ ձեր ապրումների մասին:

Անշնորհք, հիմար, նյարդային կամ անվստահ երևալու վախը ստիպում են հուզվել: Նման իրավիճակը իրավամբ կարելի է համարել ստրեսային, գտնում են հոգեբանները: 

Իհարկե, շատերը այդ վիճակը համարում են լոկ թյուրիմացություն, որը հաջորդ անգամ չի կրկնվի: Սակայն ոմանց համար հասարակության առջև այդ վախը լուրջ խնդիր է, որը հաղթահարել հնարավոր չէ:

Ինչպես տարբերել սոցիալական վախը սոցիալական ֆոբիայից` սևեռուն վախից:

Եթե նման վիճակ ծագում է երբեմն, իսկ հուզմունքն արագ անցնում է, ապա անհանգստանալու կարիք չկա: Դա լոկ արձագանքն է տհաճ վիճակի, որը և բարձրացրել էր անհանգստության մակարդակը: Եթե վերոնշյալ հանգամանքները պատահում են շատ հազվադեպ, սակայն նման ապրումների մասին մտքերը հանգիստ չեն տալիս և ստիպում են խուսափել մարդկանց հետ շփվելուց կամ հասարակական վայրեր հաճախելուց, ապա կարելի է վստահորեն ասել սոցիաֆոբիայի առկայության մասին: 

Սոցիաֆոբիան շրջապատող մարդկանց կողմից կշտամբանքի արժանանալու վախն է, որը կրում է սևեռուն բնույթ:

Հաճախ սոցիաֆոբիան չի ընկալվում որպես վախ, այլ ի հայտ է գալիս որպես անցանկալի, մերժված լինելու զգացում կամ սոցիալակամ բնույթի խնդրի լուծում: Օրինակ, դա կարող է լինել բողոք աշխատանքի ընդունվելիս տեստավորման ենթարկվելու, հիվանդանոց գնալու կամ բժշկին տուն կանչելու դեմ, խանութ կամ ռեստորան, սպորտդահլիճ կամ լողավազան գնալու անվճառականություն կամ խուճապ:

Երբեմն հասարակության առջև վախը բացահայտվում է կաշկանդվածությամբ, ձեռքերի դողով, կարմրությամբ, քրտնելով, սրտխառնոցով, գլխապտույտով, արգելակմամբ:

Մի շատ դեպքերում վախն ի հայտ է գալիս օտարի ներկայությամբ ուտելիս, հեռախոսային խոսակցության ժամանակ, հանրային զուգարանից օգտվելիս, քաղաքային տրանսպորտում երթևեկելիս, սեռական հարաբերությունների և այլ իրավիճակներում: 

Մարդիկ, ովքեր տառապում են սոցիաֆոբիայով ձգտում են լավ տպավորություն թողնել շրջապատի վրա, սակայն միաժամանակ կասկածում են, որ իրականում դա իրենց հաջողվում է: Օրինակ, անթերի աշխատելով ջանում է կանխել գործընկերների կամ պետի քննադատությունը: Նա երբեք չի ասի ՙոչ՚, նույնիսկ եթե խնդրանքը հակասի նրա հետաքրքրություններին և ցանկություններին: Եվ տանն էլ նա զիջում է բոլորին և ամեն ինչում: 

Սոցիաֆոբիայով տառապողը խուսափում է այն իրավիճակներից, երբ մյուսներն իրեն կարող են մերժել:

• Մի դեպքում մարդիկ առավելապես վախենում են սոցիալական շփումների հետևանքներից: Այդպես է լինում, երբ մարդ չի համարձակվում խանութին վերադարձնել խոպան ապրանքը կամ խուսափում է պետի հետ խոսել աշխատավարձի բարձրացման մասին: Հասկանալի է, որ նրանց համար ավելի դյուրին է հրաժարվել նյութական որևէ բարիքից, քան հանդուրժել իր հասցեին արված զրուցակցի մեղադրանքները, որոնք, բացի այդ, կարող են դառնալ հասանելի հասարակությանը:

• Այլ դեպքերում նրանց համար շատ կարևոր է շրջապատի համար լինել դրական կամ նույնիսկ բացարձակապես անբասիր անձնավորություն: Այստեղ անձը կարող դառնալ պատանդ սեփական իմիջի: Օրինակ, պատահում է այնպես, որ սոցիաֆոբիայով տառապողը ընկերական շրջապատում իրեն պահում է աշխույժ, կատակում է, իր մասին պատմում է անհավանական պատմություններ և նույնիսկ ծիծաղում է ուրիշների թերությունների վրա: Թվում է, նա այնքան ինքնավստահ է: Իրականում նա ջանում է թաքցնել իր տագնապը և կանխել շրջապատի կողմից հնարավոր անբարյացկամությունը: Նրա համար նման միջոցառումը ծանր փորձություն է:

Սոցիաֆոբիայով տառապողի համար տագնապի հիմնական պատճառն այն է, որ նա համոզված է, որ շրջապատի ուշադրությունն անպայման կրում է բացասական բնույթ:

Նման մարդիկ ուրիշների մոտ վախենում են թողնել թույլ կամ հիմար տպավորություն (չնայած դրա համար իրականում չկա ոչ մի հիմք): Շրջապատի մարդիկ սովորաբար սոցիաֆոբիայով տառապաող մարդկանց մասին արտահայտվում են բավական մեղմ, քան նա ենթադրում է: Մարդն այնպես է կառուցված, որ ընկալելում է աշխարհը, այդ թվում և շրջապատի ռեակցիան, սեփական ենթադրությունների պրիզմայի միջով: Այդ իսկ պատճառով, սոցիաֆոբիայով տառապաող մարդկանց դժվար է ընդունել սեփական հասցեին արված հաճոյախոսությունները և ասել դրանք ուրիշներին: 

Նրանք ջանում են թաքցնել բնավորության իրենց ՙիրական՚ գծերը կամ արտաքին թերությունները: Նրանց թվում է, թե իրենց ՙիրական՚ բնույթը պարզապես անտանելի է և երբ որևէ մեկը կիմանա, թե ինչ է թաքնված ՙքաղաքավարության դիմակի՚ ներքո, ապա նրանք անմիջապես ծիծաղի առարկա կդառնան և հասարակության կողմից կմերժվեն: Օրինակ, եթե մարդ գտնում է, որ վատ ֆիգուրա ունի, երբեք չի համաձայնվի լողավազան կամ ծովափ գնալու առաջարկին: Սոցիաֆոբիայով տառապող անձինք հաճախ են իրենց համարում անհետաքրքիր, ձանձրալի և միջակ ունակությունների տեր մարդիկ և այդ իսկ պատճառով հրաժարվում են երեկոների կամ ընկերների հետ ժամանակ անցկացնելու հրավերներից:

Շփման վախը սովորաբար ծագում է 12-ից և 20 տարեկան հասակում: Դա այսպես կոչված պատանեկան շրջան է: Այն ցանկացած մարդու կյանքում ամենաբարդ շրջանն է. չէ որ դա անցումն է մանկությունից դեպի չափահասություն:

Այդ շրջանում նա շատ բան կյանքում կատարում է առաջին անգամ. գիտակցաբար ապրում է սեռական հակումը, ինքնուրույն ընտրում ընկերներին, հետաքրքրությունները, հագուստի ոճը, պատասխանատու լինում սեփական արարքների համար և այլն: Հաճախ պատանիներն այդպիսի պահերին զգում են ուժեղ լարվածություն: 

Հասարակության մեջ առաջին մուտքով է պայմանավորված անձի ապագա վերաներմունքը սոցիալական տարբեր փոխհարաբերությունների նկատմամբ:

Վախը, որ ծագում է շփումների ժամանակ բացասական փորձի արդյունքում, հետագայում դառնում է հուզական վահան, անհատին պահպանելով շրջապատի կողմից բխող վտանգից:

Այլ խոսքով, սոցիաֆոբիայի գլխավոր պատճառներից մեկը կարող է լինել փորձի բացակայության պատճառով ծագած անվստահությունը:

Իսկ ձեզ մոտ ինչպես է

Նրանց համար, ովքեր կասկածում են, որ սոցիաֆոբիա ունեն, առաջարկվում է հետևյալ թեստը: 

1. Մտեք հագուստեղենի կամ կոշկեղենի հարուստ մի խանութ, փորձեք մի քանի բաներ և հեռացեք առանց որևէ բան գնելու:

2. Անցորդներից մեկին հարցրեք դեպի շենքը տանող ճանապարհը, որի դիմաց դուք կանգնած եք:

3. Շուկայի կենտրոնում սկսեք երգել:

4. Խանութում վճարելով գնումների համար, պարզում եք, որ փողը չի բավարարում:

5. Զանգահարեք որևէ տեղեկատու ծառայություն և մեկ զանգի ընթացքում հարցրեք ոչ պակաս 5 բան:

6. Ռեստորանում խնդրեք մատուցողին փոխել ձեր ճաշատեսակը:

7. Ընդունեք հրավեր այնպիսի միջոցառման, որին չեք ուզում գնալ:

8. Խոշոր գումարի պարքտ արեք ոչ լավ ծանոթից:

9. Ժողովի ժամանակ ելույթ ունեցեք ռացիոնալիզատորական առաջարկով:

10. Փողոցում մոտեցեք ցանկացած մարդու և առաջարկեք ծանոթանալ:

Եթե նույնիսկ այն միտքը, թե պետք է կատարել այս խնդիրները, ձեզ սարսափեցնում է, նշանակում է, ցավոք, դուք տառապում եք սոցիաֆոբիայով: Այդ դեպքում ընդունեք վերանշյալ առաջարկները որպես գործողության անցնելու հրահանգ: Եթե այդ 10 կետերի կատարումը ձեզ համար դժվար չի լինի, կարող համարել, որ դուք ազատվեցիք հասարակության առջև վախից:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ